02.03.01 – අවස්ථිතිය හා ආවේගය

0
710

අවස්ථිතිය

  • බර පැටවූ කරත්තයක් නිශ්චලව ඇති විට චලනය කරවා ගැනීමට වැඩි ආයාසයක් යෙදිය යුතුය. එහෙත් එය චලනය වූ පසු චලිතය ඒකාකාරව පවත්වාගෙන යාමට එතරම් ආයාසයක් යෙදිය යුතු නොවේ.
  • චලනය වන කරත්තයේ චලිත ස්වභාවය වෙනස් කරගැනීමට (හැරවීමට හෝ නැවැත්වීමට) නැවත වැඩි ආයාසයක් යෙදිය යුතුය.
  • මින් පෙනී යන්නේ නිශ්චලව ඇති වස්තු චලනය වීමටත්, චලනය වන වස්තු වල චලිත ස්වභාවය වෙනස් කරගැනීමටත් අකමැත්තක් දක්වන බවයි.
  • මෙම ගුණය අවස්ථිතිය නම් වේ.

ස්කන්ධය හා බර

  • ස්කන්ධය යනු වස්තුවක අඩංගු පදාර්ථ ප්‍රමාණයේ මිනුමකි.
  • පදාර්ථ ප්‍රමාණය වෙනස් නොවන විට ස්කන්ධය වෙනස් නොවේ.
  • එබවින් යම් වස්තුවක් විශ්වයේ ඕනෑම ස්ථානයක තැබූ විට ස්කන්ධය නියතය.
  • ස්කන්ධය අවස්ථිතියේ මිනුමක් ලෙසද ගත හැක.
  • ස්කන්ධය වැඩි වස්තුවල අවස්ථිතිය වැඩිද, ස්කන්ධය අඩු වස්තු වල අවස්ථිතිය අඩුද වේ.

අවස්ථිති නිර්දේශ රාමු

  • නිශ්චල හෝ ඒකාකාර ප්‍රවේගයෙන් චලනය වන පද්ධති අවස්ථිති නිර්දේශ රාමු වේ. ඒවායේ සිට ලබාගන්නා නිරීක්ෂණ නිව්ටන් නියම වලට එකඟ වේ.
  • තවද, ත්වරණය හෝ මන්දනය වන පද්ධති අවස්ථිති නොවන නිර්දේශ රාමු වේ. ඒවායේ සිට ලබාගන්නා නිරීක්ෂණ නිව්ටන් නියම වලට එකඟ නොවේ.

ඉහත කරුණු දෙක සළකමු.

තිරස් ඍජු මාර්ගයක රථයක් 40 km h-1 ඒකාකාර ප්‍රවේගයකින් ගමන් කරයි. මෙහිදී ප්‍රවේගය ඒකාකාර නිසා රථය මත සම්ප්‍රයුක්ත බලය ශුන්‍ය වේ.

පොළොව මත නිශ්චලව සිටින A නිරීක්ෂකයා දකින පරිදි රථය  40 km h-1  ඒකාකාර ප්‍රවේගයෙන් යයි.

රථය යන දිශාවටම  10 km h-1 ඒකාකාර ප්‍රවේගයෙන් යන B නිරීක්ෂකයෙක් දකින පරිදි රථය  30 km h-1  ක ඒකාකාර ප්‍රවේගයකින් යයි. (සාපේක්ෂ ප්‍රවේගය සටහන අවධානයට)

රථය මත සැබවින්ම සම්ප්‍රයුක්ත බලයක් නැති නිසා A හා B ගේ නිරීක්ෂණ නිව්ටන් නියම වලට එකඟය.

නමුත් මෙහිදී රථය පිටුපසින් මන්දනයෙන් පැමිණෙන C නිරීෂකයෙකු දකින පරිදි රථය ත්වරණය වේ.

රථය පිටුපසින් ත්වරණයෙන් පැමිණෙන D නිරීෂකයෙකු දකින පරිදි රථය මන්දනය වේ.

රථය මත සැබවින්ම සම්ප්‍රයුක්ත බලයක් නැති නිසා C හා D ගේ නිරීක්ෂණ නිව්ටන් නියම වලට එකඟ නොවේ.

ආවේගය (I)

බාහිර බලයක් ක්‍රියා කිරීම නිසා වස්තුවක් මත ආවේගයක් ඇතිවේ.

I දෛශිකයකි. එහි දිශාව බලයේ දිශාවමයි.

නිව්ටන්ගේ දෙවන නියමයෙන්, ආවේගය = ගම්‍යතා වෙනස ලෙස ලැබේ.

Results

#1. නිශ්චලව පවතින 5kg වස්තුවක් මත 100Ns ආවේගයක් ලබා දුන් විට එහි ප්‍රවේගය කොපමනද?

#2. වස්තුවක් මත 1s තුළ 50Ns ආවේගයක් ඇති කිරීමට ලබා දිය යුතු බලය කොපමනද?

#3. 2kg ස්කන්ධයක් 10ms-1 ප්‍රවේගයෙන් තිරස්ව ගමන් කරන අතර එය මත 10Ns ආවේගයක් චලිත දිශාවට ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවට යොදයි. ආවේගය යෙදීමට පසු නව ප්‍රවේගය ගනනය කරන්න.

finish

ඔබේ අදහස් හා ප්‍රශ්න ඇතුළත් කරන්න.