05.02.01 සම්මත එන්තැල්පි විපර්යාස

0
689

සම්මත එන්තැල්පි විපර්යාස හැඳින්වීම. 

සම්මත උත්පාදන එන්තැල්පිය (ΔH⁰f ) (Standard enthalpy of formation)

  • සම්මත තත්ත්ව යටතේදී සංයෝගයක/ද්‍රව්‍යයක මවුලයක් එය සමන්විත වන ස්වභාවයේ පවතින සංඝටක වලින් සෑදීම හා සම්බන්ධ එන්තැල්පිය සම්මත උත්පාදන එන්තැල්පිය ලෙස සැලකේ.

C(s) + O2(g)    →    CO2(g)       ;       (ΔH f ) = -393.5 kJ

  • මූලද්‍රව්‍ය සමුද්දේශ ස්වරූපයෙන් එනම් සම්මත පීඩනය 1atm උෂ්ණත්වය 298.15K(25C) විට වඩාත්ම ස්ථායි අවස්ථාවේ සංශුද්ධ මූලද්‍රව්‍යයක සම්මත එන්තැල්පිය ශුන්‍ය (0) වේ.

උදා : 298.15K දී වඩාත්ම ස්ථායි ආකාර

    H2(g) , O2(g) , Na(s) ,  C(s,graphite)          

සම්මත දහන එන්තැල්පිය  (ΔH ⁰c ) (Standard enthalpy of combusion)

  • සම්මත තත්ත්ව යටතේ දී මුලද්‍රව්‍යයක හෝ සංයෝගයක මවුල එකක් වැඩිපුර O2 සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්‍රියා කරලීම හා සම්බන්ධ එන්තැල්පිය සම්මත දහන එන්තැල්පිය ලෙසට සැලකේ.

2C6H6(g) + 15O2(g)     →   12CO2(g) + 6H2O(l)    ;  (ΔH c )  = -6534.8 kJ

සම්මත බන්ධන විඝටන එන්තැල්පිය (ΔH ⁰D ) (Standard enthalpy of bond dissociation)

  • සම්මත තත්වවලදී බන්ධන මවුලයක් විඝටනය කර සම්මත අවස්ථාවේ ඇති වායුමය මූලද්‍රව්‍ය හෝ සංයෝග බවට විඝටනය වීමේ දී සිදු වන එන්තැල්පි විපර්යාසයයි.

          CH4(g)             CH3(g)  + H(g)

H2(g)            →   2H(g)

සම්මත උදාසීනකරණ එන්තැල්පිය (ΔH ⁰neu ) (Standard enthalpy of bond neutralization)

01. භෂ්මයක උදාසීනකරණ එන්තැල්පිය

  • භෂ්මයක මවුල එකක් ප්‍රබල අම්ලයක් සමග සම්පූර්ණයෙන් ම උදාසීනකරණය වීම සම්බන්ධ එන්තැල්පිය භෂ්මයේ උදාසීන කරන එන්තැල්පිය නම් වේ.

NaOH(aq) + HCl(aq)        →        NaCl(aq) + H2O(l)

  NH4OH(aq) + HCl(aq)             NH4Cl(aq) + H2O(l)

02. අම්ලයක උදාසීනකරණ එන්තැල්පිය

  • අම්ලය මවුල එකත් ප්‍රබල භෂ්මයක් මගින් සම්පූර්ණයෙන්ම උදාසීනීකරණයේදි සිදු වන එන්තැල්පි විපර්යාසය අම්ලයේ උදාසීන කරන එන්තැල්පියයි.

H2SO4(aq) + NaOH(aq)    →  Na2S4O4(aq) + H2O(l)

NH4OH(aq) + HCl(aq)    →  NH4Cl(aq) + H2O(l)

සම්මත සජලන එන්තැල්පිය (ΔH ⁰hyd ) (Standard hydration enthalpy of hydration)

  • සම්මත තත්ත්ව යටතේ දී වායුමය අවස්ථාවේ පවතින අයන මවුල එකක් ජලීය අවස්ථාවේ පවතින අයන මවුල එකක් බවට පත් කිරීමට අවශ්‍ය තාපය සම්මත සජලන එන්තැල්පියයි.

aq + Na+(g)    →    Na+(aq)

සම්මත ද්‍රාවණ එන්තැල්පිය (ΔH ⁰dis )  (Standard enthalpy of dissolution)

  • සම්මත තත්ත්ව යටතේ දී ඝන අවස්ථාවේ පවතින අයනික සංයෝගයක මවුල එකක් ජලීය අවස්ථාවේ පවතින ප්‍රතිවිරුද්ධ අයන බවට පත් පත් කිරීමට අදාළ තාප විපර්යාසය සම්මත ද්‍රාවණ එන්තැල්පියයි.

 NaCl(s) + aq                      Na+(aq) + Cl(aq)

LiCl(s) + aq         →            Li+(aq) + Cl(aq)

සම්මත සද්‍රාවණ එන්තැල්පිය (ΔH ⁰sol ) (Standard enthalpy of solvation)

  • සම්මත තත්ත්ව වලදී වායුමය අයන මවුලයක් අතිරික්ත ද්‍රාවණ ප්‍රමාණයක් හමුවේ මවුල එකක් පරිපූර්ණ ද්‍රාණයක් සෑදීමේදී සෑදීමේ දී සිදුවන එන්තැල්පි විපර්යාසයයි.

Mn+(g) + solvent      →     Mn+(solvent)

  • එන්තැල්පි සටහනක් සඳහා සරල නිදසුනක් සලකා බලමු.

නිදසුන : කාබන්වල සම්මත දහන එන්තැල්පිය -393 kJmol-1 වන අතර කාබන්මොනොක්සයිඩ්වල සම්මත උත්පාදන එන්තැල්පිය -111 kJmol-1 වේ. CO(g)+ 1/2O2(g) → CO2(g) යන විපර්යාසය සඳහා සම්මත එන්තැල්පි වෙනස එන්තැල්පි සටහනක් මඟින් ගණනය කරන්න.

393 kJmol-1 – 111 kJmol-1 = 282 kJmol-1

හෙස් නියමය 

  • කිසියම් ක්‍රියාවලියක් පියවර එකක් හෝ කීපයක් වශයෙන් සිදු වේ නම් සමස්ත ක්‍රියාවලිය සඳහා එන්තැල්පි විපර්යාසය ඒ ඒ පියවරයන්හි එන්තැල්පි  විපර්යාස වල එකතුවට සමාන වේ.
  • එනම් එය සිදුවන මාර්ගයෙන් ස්වායක්තය.

හෙස් නියමය සරල නිදසුනක් මඟින් තවදුරටත් අධ්‍යනය කරමු… 

  • මෙම ගණනය මූලික ක්‍රම 03 ක් භාවිතා කරමින් විසඳිය හැකිය.

මෙහිදී මවුල එකක් සඳහා දහන ප්‍රතික්‍රියා සැලකීමෙන්,

රසායනික සමීකරණ සංයෝජනය මඟින් විසඳීම

තාප රසායනික චක්‍රයක් මඟින් විසඳීම

∆H = 3(-393.5 kJmol-1) + 4(-285.8 kJmol-1) + 2219.9 kJmol-1 = -103.8 kJmol-1    

එන්තැල්පි රූපසටහනක් මඟින් විසඳීම

ඔබේ අදහස් හා ප්‍රශ්න ඇතුළත් කරන්න.