14.6.1 – අම්ල වැසි

0
486
  • O2 , N2 , CO2  පමණක් සහිත වැසි පිරිසිදු වැසි ලෙස සලකයි
  • නමුත් CO2 ජලය හා මිශ්‍ර වීමෙන් දුර්වල අම්ලයක් වන කාබොනික් අම්ලය සාදයි

CO2(g) + H2O(l)   →  H2CO3(aq)

  • කාබොනික් අම්ලය දුබල ලෙස විඝටනය වී ජලයට H+ අයන එකතු කරයි (PH – 5.6).මෙය සාමන්‍ය තත්වයකි.
  • නමුත් ස්වාභාවික හා මිනිස් ක්‍රියාකරකම් නිසා වෙනත් අහිතකර වායුද වායුගෝලයට එකතු වෙය්.

             උදාහරණ:  1.නය්ට්‍රජන්හි ආම්ලික ඔක්සය්ඩ්(NO,NO2)

                              2.සල්ෆර්හි ආම්ලික වායුමය ඔක්සය්ඩ(SO2,SO3)

න‍යිට්‍රජන් සහිත වායු එක්වන ආකාර

ස්වාභාවික:

  1. අකුණු ගැසීම් මගින්

N2(g)+O2(g)  → 2NO(g)

2NO(g)+O2(g) →  2NO2(g)

2.යමහල් විදාරණය සහ බැක්ටිරියා ක්‍රියාකාරිත්වය(NO2 සහ NO)

3.ක්ෂුද්‍රජිවි වියෝජනය මගින් නිපනදවන NH3 වායුගෝලයේදී ඔක්සිකරණය වීම.

මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්:

  1. ඉන්ධන දහනය.-අභ්‍යන්තර දහන එන්ජිම තුල ඇති අධික පීඩනය හා උෂ්ණත්වය නිසා සාමන්‍ය වායූගෝල තත්වයේදී  නිශ්ක්‍රීය N2 වායුව O2 සමග ප්‍රතික්ක්‍රියා කර ඔක්සිජන් හා නයිටිජන් සහිත වායු නිපදවය්.

N2(g)+O2(g) →2NO(g)

2NO(g)+O2(g)   → 2NO2(g)

සල්ෆර්  ඔක්සයිඩ් වායුගෝලයට එක්වන ආකාර.

ස්වාභාවික:

  1. යමහල් විදාරණය මගින්  අළු හා SO2 වායුගෝලයට නිදහස් වේ.
  2. මුහුදු පතුලේ රොන් මඩ  ආශ්‍රිතව  සිදුවන නිර්වායු ක්ෂුද්‍රජීවී ක්‍රියාකාරීත්වය මගින්  H2S නිදහස් වේ.පසුව මෙම වායුව වායු ගෝලයේදී ඔක්සිකරණයට ලක්වෙයි( SO2 බවට)
  • ඉහත හේතු නිසා එක්වන සල්ෆර් මගින් වැසි ජලය අම්ල වීමට දක්වන දායකත්වයක් නැති තරම්ය.

මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්:

  1. ඩීසල් හා දැවි තෙල් වැනි ඉන්ධන වර්ග ආදියෙහි අපද්‍රව්‍ය ලෙස සල්ෆර් අඩංගු වේ.මේවා දහනයේදී සල්ෆර් අඩංගු ඔක්සයිඩ වායුගෝලයට නිකුත් වෙයි.
  2. ගල් අගුරු දහනයේ දී මුලද්‍රව්‍යමය සල්ෆර් සහ සල්ෆර් සංයෝග ඔක්සිකරණය වී වායුගෝලයට එක් වෙයි.(SO2)

ආම්ලික වායු වැහි ජලයේ PH අගය අඩු කරන ආකාරය.

  • PH අගය 5.6 ට වඩා අඩුවන විට එම වැසි අම්ල වැසි ලෙස හැඳින්විය හැක.

ජලය ආම්ලික කරනයේ බලපෑම.

  1. ජලජ ජීවීන් සඳහා නුසුදුසු වීම- ඉන්ද්‍රිය වර්ධනය අඩාල වීම,බිත්තර සහ නොමේරූ සතුන් විනාශ වීම.
  2. කොරල් බුහුබාවන් මිය යාම නිසා කොරල් පර විනාශ වීම.
  3. ශාක වල ක්ලොරොෆිල් විනාශ වීම නිසා ශාක ක්‍රමිකව මියයෑම.
  4. පස ආම්ලික වීම නිසා විෂ සහිත අයන ජලයට එකතු වීම.- (Al3+,Cd2+,Cr2+,Hg2+). ඒ නිසාවෙන් ජලයේ අයන සාන්ද්‍රණය වැඩිවීම මගින් මිනිස් සහ සත්ත්ව පරිභෝජනය සඳහා ජලය නුසුදුසු වෙයි.
  5. අධික ආම්ලික තාවය හේතුවෙන් කැල්සියම් මැග්නීසියම් හා ඇලුමිනියම් අඩංගු පාෂාණ හා ඛනිජ ජලයේ දිය වී කඨින තාවය ඉහළ නංවයි .
  6. කිරිගරුඩ වැනි කැල්සියම් කාබනේට් පාෂාණ යොදා කර ඇති ප්‍රතිමා සහ අනෙකුත් දෑ ඛාදනයට ලක් වෙයි.
  7. හුණුගල් ආශ්‍රිත නිෂ්පාදනවල යාන්ත්‍රික ශක්තිය හීන වෙයි.

2CaCO3 + 2SO2 + O2 + 2H2O → 2CaSO4.2H2O + 2CO2.

අම්ල වැසි අඩු කිරීමට සිදු කළ හැකි ක්‍රියාකාරකම්

  • අඩු සර්ප ප්‍රතිශතයක් ඇති ඩීසල් හා ගල් අඟුරු භාවිතය.
  • බලාගාර මගින් පිටවන SO2 වැනි වායු පිරිපහදු කිරීම.
  • SO2  සමග ප්‍රතික්‍රියා කර හැකි දෑ එකතු කර දහනය කිරීම.

CaCO3(s)   →CaO(s) + CO2(g)

CaO(s) + SO2 (g)  →CaSO3(s)

  • ඝන ද්‍රව්‍ය බවට පත් කිරීම(Ca(OH)2 මගින්).

Ca(OH)2(aq) + SO2 (g)  →  CaSO3(s) + H2O(l)

  • ගල් අඟුරු හා ඩීසල් වෙනුවට වෙනත් ඉන්ධන භාවිත කිරීම.

ඉදිරියේදී ප්‍රශ්න ඇතුලත් වන්නේ මෙතනටයි.

ඔබේ අදහස් හා ප්‍රශ්න ඇතුළත් කරන්න.