12.03.01 – අයනික සමතුලිතතාවයේ අම්ල/ භෂ්ම අර්ථ දැක්වීම

0
217

01 . හැඳින්වීම

  • ජලීය ද්‍රාවනයක පවතින අයන අතර හට ගැනෙන ගතික සමතුලිත පද්ධති පිලිබදව අධ්‍යයනය කෙරෙන විෂය ඒකකය අයනික සමතුලිතතාවය වේ.
  • මෙම අයන බොහෝ විට අම්ලයක හෝ භෂ්මයක විඝටන ක්‍රියවලියකින් හෝ අම්ල භෂ්ම ප්‍රතික්‍රියවෙන් ජනිත වෙන ලවණයක විඝටනයෙන් ඇති වේ.

01.01 ලැවෝෂියර් අම්ල/ භෂ්ම අර්ථ දැක්වීම.

  •  ලැවෝෂියර්අර්ථ දැක්වීමට අනුව ලෝහ විසින් සාදන ඔක්සයිඩ භෂ්ම ලෙසත් අලෝහ විසින් සාදන  ඔක්සයිඩ  අම්ල ලෙසත් සැලකේ.
  • ඒ අනුව ලැවොෂියර් වාදයට අනුව සෑම අම්ලයකටම හා භෂ්මයකටම O මූලද්‍රව්‍යඅන්තර්ගතවේ.
  • කෙසේවෙතත් පසු කාලීනව NH3 වැනි O රහිත භාෂ්මික ප්‍රභේද ද HCl, HBr,….. වැනි O රහිත ආම්ලික ප්‍රභේද  ද හඳුනාගැනීමත් සමඟ ලැවෝෂියර් අර්ථ දැක්වීම ප්‍රතික්ෂේප වී ඇත.

01.02 ආහීනියස් අම්ල/භෂ්ම අර්ථ දැක්වීම

  • ආහීනියස් අර්ථ දැක්වීමට අනුව  ජලීය ද්‍රාවනයක දී විඝටනය වී H+ අයන නිදහස් කිරීමට සමත් රසායනික ප්‍රභේද අම්ල ලෙසත්  ජලීය ද්‍රාවනයක දී විඝටනය වී OH¯ අයන නිදහස් කිරීමට සමත් ප්‍රභේද භෂ්ම ලෙසත් සැලකේ.
  • ඒ අනුව ආහීනියස් අර්ථ දැක්වීම තුළ අම්ල භෂ්මවල පැවත්ම ජලීය ද්‍රාවනයක දී පමණක් දක්නට ලැබිය යුතුවේ.
  • කෙසේ වෙතත් පසු කාලීනව ජලීය ද්‍රාවනයක දී විඝටනයෙන් OH¯ අයන නිදහස් කිරීමට හැකියාවක් නොමැති NH3 ,CaO…. වැනි භාෂ්මික ප්‍රභේද හමුවීමද, ජලීය මාධ්‍යයේ මැදිහත් වීමකින් තොරව වියළි NH3හා වියළි HCl අම්ල-භෂ්ම ප්‍රතික්‍රියවක් සම්පූර්ණ කිරීමෙන් NH3Cl සෑදීම  වැනි නිරීක්ෂණද හේතු කොටගෙන ආහීනියස් අර්ථ දැක්වීම ප්‍රතික්ෂේප විය.

01.03 ලෝරි – බ්‍රොන්ස්ටෙඩ් අම්ල /භෂ්ම අර්ථ දැක්වීම .

  • ලෝරි – බ්‍රොන්ස්ටෙඩ් අර්ථ දැක්වීම  පද්ධතිය තුළ ප්‍රෝටෝනයක් හෙවත් H+ අයනයක් ප්‍රදානය කිරීමට සමත් අණුක හෝ අයනික ප්‍රභේද අම්ල ලෙසත්,ප්‍රෝටෝනයක් හෙවත් H+අයනයක් ප්‍රතිග්‍රහණය කිරීමට සමත් අණුක හෝ අයනික ප්‍රභේද භෂ්ම ලෙසත් සැලකේ .
  • මීට අමතරව  ලෝරි – බ්‍රොන්ස්ටෙඩ් අර්ථ දැක්වීම අනුව කිසියම් අම්ලයක් H+ ප්‍රධානය කල විට ලැබෙන ප්‍රභේදය අදාළ අම්ලයේ සමයුග්මක භෂ්මය ලෙසත් කිසියම් භෂ්මයක් H+ ප්‍රතිග්‍රහණය කල විට ලැබෙන ප්‍රභේද ය අදාළ භෂ්මයේ සමයුග්මක අම්ලය ලෙසත් අර්ථ දැක්වේ.

උදා : ජලීය ද්‍රාවනයක දී CH3COOH හි භාගික විඝටනය සලකා.

උදා : ජලීය ද්‍රාවනයකදී NH4OH හි භාගික විඝටනය  සලකා.

01.04 ලුවිස් අම්ල /භෂ්ම අර්ථ දැක්වීම

  • ලුවිස් අර්ථ දැක්වීමට අනුව ඉලෙක්ට්‍රොන යුගල ප්‍රතිග්‍රහණය කල හැකි හිස් කාක්ෂිකවලින් සමන්විත අණුක හෝ අයනික ප්‍රභේද අම්ල වනු ඇත.

                               උදා: AlCl3 ,BCl3 , BeCl2

  • එමෙන්ම ඉලෙක්ට්‍රොන යුගල ප්‍රදානය කල හැකි එකසර e යුගල වලින් සමන්විත අණුක හෝ අයනික  ප්‍රභේද භෂ්ම වේ.

උදා: NH3 , OH¯,CN , H2O

ඉදිරියේදී ප්‍රශ්න ඇතුලත් වන්නේ මෙතනටයි.

ඔබේ අදහස් හා ප්‍රශ්න ඇතුළත් කරන්න.