11.01.00 -චාලක රසායනය හැඳින්වීම

0
296

11 . චාලක රසායනය  
11.01 හැඳින්වීම

ප්‍රතික්‍රියා ශීඝ්‍රතාවය

  • යම් විපර්‍යාසයක ඒකක කාලයක් තුලදී සිදුවන වෙනස්වීම, ශීඝ්‍රතාවය ලෙස දුන්වයි.
  • මේ අනුව රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක ශීඝ්‍රතාවය ලෙස හදුන්වන්නේ ඒකක කාලයකදී සිදුවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියා විපර්‍යාසයේ ප්‍රමාණයයි.
  • මෙහිදී විපර්‍යාසයක් ලෙසින් පියවි ඇසට නිරීක්ෂණය වන විපර්‍යාසයක් භාවිතා කල යුතුය.

           උදා: අවක්ශේපයක් ඇතිවීම.

                    වර්ණ විපර්‍යාසයක් ඇතිවීම.

                    ඝන ද්‍රවයක් ද්‍රව බවට පත් වීම.

                    උෂ්ණත්ව විපර්‍යාසය.

                    පීඩන විපර්‍යාසය.

                    වායුවක් සෑදීම.

  • මෙම විපර්‍යාස යොදා ගනිමින් ශීඝ්‍රතාවය මැනිය හැකි ප්‍රධාන ම 2 කි.
  • ඒකක කාලයකදී සිදු වූ විපර්‍යාසය.
  • නිශ්චිත විපර්‍යාසයක් වීමට ගතවන කාලය.        
  • මෙම කුමන ආකාරයෙන් වුවද ශීඝ්‍රතාවය මැනීම කළ හැකිය.
  • ප්‍රතික්‍රියා ශීඝ්‍රතාවය මැනීමේදී එය ප්‍රතික්‍රියක අඩු වීම හෝ ප්‍රතිඵල සෑදීම විපර්‍යාසය ලෙස මනී.ප්‍රතික්‍රියක වැය වීමකදී එය (-) ලෙසද, සෑදීමකදී එය (+) ලෙසද හදුන්වයි.
  • නියත පරිමා යටතේ පරීක්ෂණය සිදුකරන විට n α c නිසා සාන්ද්‍රණයෙන්ද මෙය ප්‍රකාශ කළ හැකිය.එවිට ශීඝ්‍රතාවයේ ඒකක mol dm-3 s-1 වේ.
  • ප්‍රතික්‍රියක ශීඝ්‍රතාවය එක් එක් ප්‍රතික්‍රියක හා ප්‍රතිඵල බවට සාපේක්ෂව මැනිය හැකිය.

3A+B  →  2C

A   වැයවීමේ ශීඝ්‍රතාවය,

    B   වැයවීමේ ශීඝ්‍රතාවය,

  C   සෑදීමේ ශීඝ්‍රතාවය,

  • ප්‍රතික්‍රියා ශීඝ්‍රතාවය      =      ප්‍රතික්‍රියාව සිදු වූ ප්‍රමාණය /ගත වූ කාලය

උදා:

           3A+B   →    2C   

ප්‍රතික්‍රියාවේ,

A වැයවීමේ ශීඝ්‍රතාවය X mol dm-3 s-1 නම් B වැයවීමේ ශීඝ්‍රතාවය හා C සෑදීමේ ශීඝ්‍රතාවය ගණනය කරමු.

                A වැයවීමේ ශීඝ්‍රතාවය     =   X mol dm-3 s-1

1 s වලදී 1dm3 ක ප්‍රතික්‍රියා වන A මවුල ගණන    =    X mol

1 s වලදී 1dm3 ක ප්‍රතික්‍රියා වන B මවුල ගණන     =    X mol / 3

⸫ B වැයවීමේ ශීඝ්‍රතාවය                                  =           X mol dm-3 s-1 / 3

1 s වලදී 1dm3 ක සෑදෙන C මවුල ගණන     =         2X    mol / 3

⸫ C සෑදීමේ ශීඝ්‍රතාවය                                     =         2X moldm-3s-1 / 3

1 s වලදී 1dm3 සිදුවන ප්‍රතික්‍රියා ප්‍රමාණය     =               X / 3

⸫     ප්‍රතික්‍රියා ශීඝ්‍රතාවය                                     =        X mol dm-3 s-1 / 3

  • මේ අනුව එක් එක් ප්‍රතික්‍රියක වලට හා ප්‍රතිඵල වලට සාපේක්ෂව ශීඝ්‍රතාවයන් සෑම විටම එකිනෙක සමාන නොවේ. ඒවා රදා පවතින්නේ ඒවායේ ස්ටොයිකියෝමිතික සංගුණකය මතයි.
  • එමෙන්ම සෑම ප්‍රතික්‍රියකයකට සාපේක්ෂව ශීඝ්‍රතාවය එහි ස්ටොයිකියෝමිතික සංගුණකයෙන් බෙදූ විට එය ප්‍රතික්‍රියා ශීඝ්‍රතාවයට සමාන වේ.                               

            Aa      +      Bb        →        Cc

Results

#1. උෂ්ණත්වය 10℃ කින් වැඩි වන විට ප්‍රතික්‍රියාවක සීඝ්‍රතාවය,

#2. රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක චාලකය සම්බන්දයෙන් පහත ඩ්ගැක්වෙන ප්‍රකාශ සලකන්න. a)සීඝ්‍රතාවයෙහි ඒකක වන අතර එය සමස්ත පෙල මත රදා නොපවති. b)උෂ්ණත්වය වැඩිකිරීම, තාපදායි ප්‍රතික්‍රියාව අඩු කරයි. c)ප්‍රතික්‍රියකවල සාන්ද්‍රනය වැඩි කිරීම, ප්‍රතික්‍රියවක සමස්ත පෙල කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති නොකරයි. ඉහත ප්‍රකාශ අතුරින් කුමන ප්‍රකාශ/ප්‍රකාශය සත්‍ය වේද,

#3. ප්‍රතික්‍රියාවක පෙළ පිලිබදව පහත සදහන් කුමන වගන්තිය/වගන්ති අසත්‍ය වේද? a)මූලික ප්‍රතික්‍රියාවක පෙළ පූර්ණ අගයක් විය යුතුයි. b) ප්‍රතික්‍රියාවක පෙළ පරීක්ෂණාත්මකව නිර්ණය කරන අගයකි. c)ප්‍රතික්‍රියාවක පෙළ සෑම විටම තුලිත සමීකරණයෙහි ඇති ප්‍රතික්‍රියකවල ස්ටොයිකියොමිතික සම්ගුණකවල එකතුවට සමාන වේ. d)ප්‍රතික්‍රියාවක පෙළ සීඝ්‍රතා නියම ප්‍රකාශනයේ ඇති ප්‍රතික්‍රියකවල මවුලික සාන්ද්‍රණයන්හී බලයන්ගේ එකතුවට සමාන වේ.

finish

ඔබේ අදහස් හා ප්‍රශ්න ඇතුළත් කරන්න.