2.1.3 – ජීවීන්ගේ ප්‍රධාන කාබනික සං‍යෝගවල රසායනික ස්වාභාවය හා කෘත්‍ය පරීක්ෂා කරයි.

• කාබෝහයිඩ්‍රේට
• ලිපිඩ
• ප්‍රෝටීන
• නියුක්ලෙයික් අම්ල

• මූලික සං‍යුතිය වන්නේ කාබන්(C), හයිඩ්‍රජන්(H), ඔක්සිජන්(O) ය.
• හයිඩ්‍රජන් හා ඔක්සිජන් අනුපාතය 2:1 සමානයි.
• පොදු සූත්‍රය C_x(H₂O)_y

• මොනසැකරයිඩ
• ඩයිසැකරයිඩ
• පොලිසැකරයිඩ

• මොනසැකරයිඩ හා ඩයිසැකරයිඩ

• මොනසැකරයිඩ යනි කාබෝහයිඩ්‍රේට වල සරලතම ආකාරයයි.
• මොනසැකරයිඩ වල පොදු අණුක සූත්‍රය (CH₂O)_n යන්නයි.
• කාබන් පරමාණු සංඛ්‍යාව 3 සිට 6 දක්වා වෙනස් වන අතර කාබන් පරමාණු ගණන අනුව මොනසැකරයිඩ ආකාර කිහිපයකි.
• එනම්,

1. 3C – ට්‍රයෝස – ග්ලිසරැල්ඩිහයිඩ් (පොස්ෆෝග්ලිසරැල්ඩිහයිඩ් ට්‍රයෝස වල ව්‍යුත්පන්නනයකි)
2. 4C – ටෙට්‍රෝස – එරිත්‍රෝස් (ස්වභාවයේ විරලය)
3. 5C – පෙන්ටෝස – රයිබෝස්, ඩිඔක්සිරයිබෝස්, රිබියුලෝස් (RuBP යනු රිබියුලෝස් වල ව්‍යුත්පන්නයකි)
4. 6C – හෙක්සෝස – ග්ලූකෝස්, ෆ්රක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස්

• මෙහිදී සළකණු ලබන්නේ හෙක්සෝසය තුල ඇති කාබොනයිල් කාණ්ඩය ඇල්ඩිහයිඩයක් ද, කීටෝනයක් ද යන්න බවයි.
• ඒ අනුව ආකාර දෙකකි.

1. ඇල්ඩෝස – ග්ලූකෝස්, ගැලැක්ටෝස්
2. කීටෝස – ෆ්රක්ටෝස්

• මොනසැකරයිඩ අණු දෙකක් ගලයිකොසිඩික බන්ධනයක් මඟින් සම්බන්ධ වීමෙන් සෑදෙන සීනි වර්ගයකි.
• මෙහිදී පහත ආකාරයට මෝල්ටෝස්, සුක්‍රෝස් හා ලැක්ටෝස් යන ඩයිසැකරයිඩ සෑදෙයි.

1. ග්ලූකෝස් + ග්ලූකෝස් සංඝනනය මඟින් මෝල්ටෝස් + H₂O
2. ග්ලූකෝස් + ෆ්රක්ටෝස් සංඝනනය මඟින් සුක්‍රෝස් + H₂O
3. ග්ලූකෝස් + ගැලැක්ටෝස් සංඝනනය මඟින් ලැක්ටෝස් + H₂O

• මේවා මහා අණු හා ජෛව බහු අවයවික වේ.
• මොනසැලරයිඩ උප ඒකක සිය ගණනක සිට දහස් ගණනකින් පොලිසැකරයිඩ සෑදේ.
• ස්ඵටිකීකරණය නොවේ, ජලයේ අද්‍රාව්‍ය වේ. මේනිසා පොලිසැකරයිඩ සීනි ලෙස නොගනී.
• කෘත්‍ය අනුව පොලිසැකරයිඩ ආකර 2කි.
• එනම්,

1. සංචිත පොලිසැකරයිඩ – පිෂ්ඨය, ග්ලයිකොජන්
2. ව්‍යූහමය පොලිසැකරයිඩ – සෙලියුලෝස්, හෙමිසෙලියුලෝස්, පෙක්ටීන්

• එමෙන්ම පොලිසැකරයිඩ නිර්මාණය වී ඇති ආකාරය අනුව ද ආකාර දෙකකි.
• එනම්,

1. රේඛීය ආකාරය – සෙලියුලෝස්, ඇමයිලෝස්
2. ශාඛනය වූ ආකාරය – ග්ලයිකොජන්, ඇමයිලෝපෙක්ටීන්, හෙමිසෙලියුලෝස්

• යාබද මොනොසැකරයිඩ අණු දෙකක් අතර සංඝනන ප්‍රතික්‍රියාවක් මගින් ජල අණුවක් පිට වීමෙන් එම අණු දෙක අතර ග්ලිකොසිඩික් බන්ධනයක් සෑදේ.
• එහිදී එක් මොනොසැකරයිඩ අණුවක ඇති OH කාණ්ඩයක් යාබද මොනොසැකරයිඩ අණුවේ ඇති හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවක් සමග ජල අණුවක් සාදයි.

මෝල්ටෝස් සෑදෙන ආකාරය

සුක්‍රෝස් සෑදෙන ආකාරය

• මේද
• පොස්ෆොලිපිඩ
• ස්ටෙරොයිඩ

• ජල භීතික අණු සහිත විවිධාකාර කාණ්ඩයකි.
• විශාල ජෛවීය අණු නමුත් බහුඅවයවක හෝ මහා අණු ලෙස නොසලකයි.
• කාබන්, හයිඩ්‍රජන්,ඔක්සිජන් වලින සෑදී ඇත.
• H:O අතර අනුපාතය 2:1 නොවේ. H වැඩිය.

1. මේද අම්ල

• මේද අම්ල හා ග්ලිසරෝල් වලින් සෑදී ඇත.
• ග්ලිසරෝල් ඇල්කොහොල් කාණ්ඩයකට අයත්ය.
• එහි කාබන් පරමාණු 3ක් අඩංගු වන අතර එක් එක් කාබන් පරමාණුව තනි -OH කාණ්ඩයක් බැගින් දරයි.
• එක් කෙළවරක කාබොක්සිල් කාණ්ඩයක් සහිත දිග කාබන් සැකිල්ලක් (16 – 18) ඇති හයිඩ්‍රෝකාබන් දාම මේද අම්ල වේ.
• හයිඩ්‍රෝකාබන් දාමය අනුව ලිපිඩ වර්ග කෙරේ.

• • සංතෘප්ත මේද හා ට්‍රාන්ස් අසංතෘප්ත මේද අධිකව පරිභෝජනය කිරීම ධමනි බිත්ති ඝනවීමට බලපායි.

1. 1. පොස්ෆොලිපිඩ
      • සෛල පටල වල ප්‍රධාන සංඝටකය.
      • එක් ග්ලිසරෝල් අණුවකට මේද අම්ල අණු දෙකක් හා පොස්ෆේට් කාණ්ඩයක් සම්බන්ධ වී සාදයි.
      • පොස්ෆේට් කාණ්ඩය මගින් පොස්ෆොලිපිඩ අණුවට (-) ආරෝපණයක් ලබා දෙයි.
      • අමතර ධ්‍රෑවීය අණුවක් හෝ කුඩා ආරෝපිත අණුවක් බැදී ඇත. (කෝලින්)
      • අණුවෙ හයිඩ්‍රොකාබන් වලිග ජල භීතිකය.
      • පොස්ෆේට් කාණ්ඩ සහ එයට සම්බන්ධ වී ඇති අණු ජල කාමීය.

• අහාර වල ශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස සංචිත කිරීම. (ට්‍රයිග්ලිසරයිඩ, මේදය, තෙල්)
• ප්ලාස්ම පටලයේ තරලමය ස්වාභාවය පවත්වා ගනී. (පොෆොලිපිඩ , කොලෙස්ටරෝල්)
• සත්ව සෛල පටලයේ සංඝටක ලෙස (කොලෙස්ටරෝල්)
• දේහය තුළ පරිවහනය වන සංඥ අණු ලෙස ක්‍රියා කරයි.( හෝමෝන)

• ඇමයිනෝ අම්ලවලින් සෑදී ඇත.
• ප්‍රොටීන සෑදීමට විවිධ ඇමයිනෝ අම්ල වර්ග 20ක් සහභාගී වේ.
• මූලද්‍රව්‍ය සං‍යුතිය C,H,O,N හා S වේ.
• ග්ලිසීන් හැර අනෙක් ඇමයිනෝ අම්ල අණු වල මැද අසමමිතික කාබන් පරමාණුවක් ඇත.
• සෑම අමයිනෝ අම්ල අණුවක්ම ඇමයිනෝ කාණ්ඩයක්, කාබොක්සලික් කාණ්ඩයක් , හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවක් හා ඇල්කිල් කාණ්ඩයක් (R) ඇත.
• එක් එක් ඇමයිනෝ අම්ලවල ඇල්කිල් කාණ්ඩ වෙනස්ය.
• R කාණ්ඩය අංශුදාමය ලෙස හදුන්වයි.
• අංශුදාම හැර ඇමයිනො අම්ලයක ඇති අනෙක් කාණ්ඩ පිට කොන්ද ලෙස හදුන්වයි.

හිමොග්ලොබින් අණුව

• ප්‍රෝටිනයක ඇති දුර්වල රසායනික බන්ධන සහ අන්තර් ක්‍රියා වෙනස් වීමෙන් ප්‍රෝටීනයක වූ විශිෂ්ට රසායනික ත්‍රිමාන හැඩය නැති වීමයි. බලපාන සාධක වන්නේ,

1. ඉහළ උෂ්ණත්වය හා අධිශක්ති විකිරණය
2. ප්‍රභල අම්ල, භෂ්ම හා අධික ලවණ සාන්ද්‍රණ
3. බැර ලෝහ
4. කාබනික ද්‍රාවක හා ක්ෂාලක

• සංඝටක තුනක් ඇත.
• පෙන්ටෝස් සීනී, නයිට්‍රජනීය භෂ්ම හා පොස්ෆේට් කාණ්ඩ
• පොස්ෆේට් කාණ්ඩය රහිත නියුක්ලියොටයිඩය, නියුක්ලියොසයිඩය ලෙස හදුන්වයි.

උදා: ඇඩිනොසීනන්, ගුවනොසීන්

පොස්ෆේට්කාණ්ඩය

• පෙන්ටෝස් සිනී වර්ග 2කි. (ඩිඔක්සිරයිබෝස්, රයිබෝස්)
• නයිට්‍රජනීය භෂ්ම කාණ්ඩ 2 කි.

1. පියුරීන් -කාබන් වළලු දෙකක් සහිතව ප්‍රමාණයෙන් විශාල ඇඩිනීන්(A), ගුවැනීන්(G)
2. පිරිමිඩීන් – කාබන් වළලු එකක් සහිතව ප්‍රමාණයෙන් කුඩා තයමීන් (T), යුරැසිල්(U), සයිටොසීන්(C)

• පොස්ෆේට් කාණ්ඩය, ආම්ලික ස්වාභාවයක් ලබා දෙයි.

DNA අණුවක්

• • ATP – 1. සර්වත්‍ර ශක්ති වාහකයකි.
  • NAD⁺ – 1. සහ එන්සයිම ලෙස ක්‍රියා කරයි.

2. ඉලෙක්ට්‍රෝන වාහකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

3. ශ්වසනයේදී ඔක්සිකාරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

• • NADP⁺– 1. සහ එන්සයිමයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

2. ඉලෙක්ට්‍රෝන වාහකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

3. ප්‍රභා සංස්ලේෂණයේදී ඔක්සිකාරකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

• • FAD – 1. සහ එන්සයිමයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

2. ඉලෙක්ට්‍රෝන වාහකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

• සුක්‍රෝස් ද්‍රාවණයකින් 5cm³ පරීක්ෂා නළයකට මිනුම් සරාවකින් මැන ගැනීම.
  • එයට තනුක HCl ස්වල්පයක් එකතු කර නැටවීම. (සුක්‍රෝස් ජල විච්ඡේද්නය කිරීම.)
  • තනුක NaOH හා KOH එකතු කර උදාසීන කිරීම.
  • ඉන්පසු මිශ්‍රණයට බෙනඩික්ට් පරීක්ෂාව කිරීම.
  • ගඩොල් රතු අවක්ෂේපයක් ලැබේ. (හේතුව: සුක්‍රොස් ජලවිච්ඡේදනයෙන් ලැබෙන සුක්‍රෝස් හා ප්රක්ටෝස් ඔක්සිහාරක වීම.

• පිෂ්ඨ ද්‍රාවණයක් සාදා ගැනීම.
• එයින් ස්වල්පයක් වීදුරු කූරක ආධාරයෙන් ගෙන සුදු පිගන් ගඩොලක් මත තැබීම.
• එය මතට KI වල දියකළ I₂ ද්‍රාවනයෙන් බිංදුවක් වීදුරු කූරක් මගින් ගෙන දැමීම.
• අවර්ණ පිෂ්ඨ ද්‍රාවණය තද නිල් පැහැයට හැරේ.

• මේ සදහා බිත්තර සුදු මද ජලීය අවල්ම්බනයක් හෝ ජෙලටීන් ද්‍රාවනයක් යොදා ගැනේ. පරීක්ෂණ 2කි

1.ප්‍රොටීන ජලීය ද්‍රාවනයකින් ස්වල්පයකට ක්ෂාරීය කොපර්සල්ෆේට් ද්‍රාවනයකින් ස්වල්පයක් එකතු කිරීම.

2. හොදින් මිශ්‍ර කිරීම, රත් කිරීම

3. දම් පැහැයක් ලැබේ, ප්‍රෝටීන ස්ථීරයි.

4. මෙහිදී ප්‍රෝටීන වල පෙප්ටයිඩ බන්ධන හදුනා ගැනේ.

1. ප්‍රෝටීන ද්‍රාවනයකට මිලන් ප්‍රතිකාරකය එකතු කිරීම.
2. සුදු අවක්ෂේපයක් ලැබේ.
3. එය රත් කරනු ලැබේ.
4. රතු/සැමන් රෝස පැහැයක් ලැබේ. ප්‍රෝටීන ස්ථීරයි.

• මේ සදහා පොල්තෙල්, බටර්, මාගරින් වැනි ද්‍රව්‍යක ජලීය අවල්ම්බනයක් යොදා ගැනේ. පරීක්ෂණ 2කි.

• • මේදය ජලීය අවලම්බනයකින් ස්වල්පයකට සුඩෑන් III ද්‍රාවනය ස්වල්පයක් එකතු කර හොදින් මිශ්‍ර කර තදින් සොලවනු ලැබේ. තද රෝස /රතු පැහැති ගෝලිකා ඇති වේ.

• • තෙල්,මේද ස්වල්පයක් ගෙන ටිෂූ කඩදාසියක ඇතිල්ලූ විට විනිවිද පෙනෙන සුළු/ පාරභාෂක තෙල් පැල්ලමක් ඇති වේ.